Baş tremoru — başın istemsiz ‘evet-evet’ ya da ‘hayır-hayır’ sallanması — ilaça kötü yanıt verir ve sosyal olarak en çok engelleyen tremor biçimlerinden biridir. VIM, posterior subtalamik alan veya globus pallidus hedefli derin beyin stimülasyonu bunu belirgin ölçüde azaltabilir. Prof. Dr. Atilla YILMAZ'ın vaka serisinde baş tremorunda ortalama iyileşme %87 olmuş, hastaların %70'inden fazlasında neredeyse tam düzelme sağlanmıştır; sonuçlar kişiden kişiye değişir.
Özetle
- Nasıl görünür
- Ritmik yatay (‘hayır-hayır’) veya dikey (‘evet-evet’) baş hareketi; dik dururken ve stres altında artar
- Sık altta yatan nedenler
- Başı da tutan esansiyel tremor; distonik tremorlu servikal distoni
- İlaç neden sıklıkla yetersiz
- Aksiyel tremor el tremorunda işe yarayan ilaçlara daha az yanıt verir; botulinum toksini bazı hastalarda geçici yarar sağlar
- Kullanılan DBS hedefleri
- VIM; posterior subtalamik alan (PSA/cZi); distoni baskınsa globus pallidus internus (GPi)
- Ortalama iyileşme
- %87 (kendi vaka serimiz — sonuçlar değişir)
- Neredeyse tam düzelme
- Kendi vaka serimizde hastaların %70'inden fazlası — sonuçlar değişir
Baş tremoru neden farklı ele alınır
El tremoru ile baş tremoru aynı sorunun farklı yerlerdeki hali değildir. Baş tremoru aksiyel ve orta hat bir belirtidir; boynun iki yanındaki kaslar tarafından üretilir ve kontrol için genellikle iki taraflı stimülasyon gerektirir. Ayrıca iki tanının sınırında durur: izole baş tremoru esansiyel tremorun parçası olabilir ya da servikal distoninin tremor bileşeni olabilir. Bu ayrım hedefi değiştirir.
Değerlendirmede ilk iş bu nedenle tanısaldır. Yönsel bir tercih ya da tremorun azaldığı bir baş pozisyonu (null point) var mı? Duyusal hile (geste antagoniste) — çeneye ya da yanağa dokunmak tremoru azaltıyor mu? Sadece sallanma değil, sürekli bir dönme ya da eğilme var mı? Bu bulgular distoniyi ve pallidal stimülasyonu işaret eder.
Hedef seçimi
| Tablo | Genellikle hedef | Gerekçe |
|---|---|---|
| Esansiyel tremor içinde baş tremoru, distonik bulgu yok | VIM ve/veya PSA, iki taraflı | Klasik tremor devresi; PSA sıklıkla daha düşük genlikte etkili |
| Servikal distoni ile birlikte distonik baş tremoru | GPi, iki taraflı | Tremorun yanı sıra distonik duruşu da ele alır |
| Karışık veya belirsiz, ya da tek hedefe kısmi yanıt | Tek traje üzerinde VIM ve PSA çift hedeflemesi | Programlama sırasında hedefler arasında denge kurulmasını sağlar |
Tam bu sorun için geliştirilmiş bir teknik
Baş tremoru, tek hedefin en sık yetersiz kaldığı tablodur. Aksiyeldir, esansiyel tremor ile servikal distoni arasında durur ve hastalar çoğu zaman ilaç, botulinum toksini ve bazen önceki bir cerrahi kısmi fayda verdikten sonra başvurur. Prof. Dr. YILMAZ ve arkadaşlarının tek elektrot trajesi üzerinden VIM ve posterior subtalamik alanın çift hedeflenmesi tekniğini tanımladığı hasta grubu tam olarak budur; çalışma 2024'te Umeå Üniversitesi'nden Prof. Patric Blomstedt ile birlikte Stereotactic and Functional Neurosurgery dergisinde yayımlanmıştır.
Her iki hedef de tek elektrot üzerinde olduğu için stimülasyon programlama sırasında ikisi arasında dengelenebilir ve aylar sonra yeniden ayarlanabilir — beyne ikinci bir geçiş yapmadan. Bu pratiğin serisinde bu esnekliğin en çok karşılığını verdiği endikasyon baş tremoru olmuştur: ortalama iyileşme %87, hastaların %70'inden fazlasında neredeyse tam düzelme. Bunlar tek bir merkezin vaka serisine ait ortalamalardır; sonuçlar kişiden kişiye değişir.
Hakemli yayınDeep Brain Stimulation with Double Targeting of the VIM and PSA for the Treatment of Rare Tremor SyndromesYilmaz A, Eray HA, Çakır M, Ceylan M, Blomstedt P. Stereotactic and Functional Neurosurgery, 2024 · doi:10.1159/000539162 · PubMed 38934181İyileşme ne demek
Hastalar değişimi klinik terimlerle değil, sosyal terimlerle anlatır: konuşurken karşısındakinin gözüne bakabilmek, fotoğraf çektirebilmek, restoranda yemek yiyebilmek, görüntülü görüşmede açıklama yapmak zorunda kalmamak. Baş tremoru el tremorunun olmadığı kadar görünürdür ve yükünün büyük bölümü sosyal geri çekilmedir.
Zamanlama mekanizmaya göre değişir. Tremor esansiyel tipteyse iyileşme stimülasyon optimize edilir edilmez görülür. Distoni baskınsa ve pallidum uyarılıyorsa yarar genellikle haftalar-aylar içinde gelişir — bu hastaya önceden anlatılmalıdır, aksi halde erken hayal kırıklığı sık yaşanır.
Video ile değerlendirme
Baş tremoru görünür olduğu için uzaktan değerlendirmeye çok uygundur. Uygunluk incelemesi için Prof. Dr. YILMAZ şu kısa videoları ister: rahat otururken baş; düz öne bakarken; iki yana dönerken; yazarken veya içerken; ve önemli olarak duyusal hile denemesi. Nörolog raporuyla birlikte bu genellikle ön görüş için yeterlidir.
Kendi gözünüzle görün
Baş tremoru görünürdür; sonuçlar da öyle. Merkez, yazılı onamlarıyla kaydedilmiş baş tremoru hastalarının derin beyin stimülasyonu öncesi ve sonrası videolarından oluşan bir seri yayımlıyor.
Video serisi · 40 videoHead Tremor Treatment with Deep Brain Stimulation (DBS)Baş tremoru hastalarının öncesi ve sonrası kayıtları — Neuromodulation in Turkey kanalı. Sonuçlar kişiden kişiye değişir.Baş tremoru videolarınızı gönderin
Sonuç rakamları, Prof. Dr. Atilla YILMAZ ve ekibi tarafından uygulanan 800'den fazla derin beyin stimülasyonu işleminden oluşan ardışık seri içindeki baş tremoru hastalarına ait ortalamalardır. Sonuçlar kişiden kişiye değişir ve hiçbir sonuç garanti edilmez.
Sık sorulan sorular
Baş tremoru DBS ile tedavi edilebilir mi?
Evet. Tremorun esansiyel tipte mi yoksa distonik mi olduğuna göre VIM, posterior subtalamik alan veya globus pallidus internus'un iki taraflı uyarılması, uygun seçilmiş hastaların çoğunda baş tremorunu belirgin ölçüde azaltır.
DBS baş tremorunda ne kadar etkili?
Prof. Dr. Atilla YILMAZ'ın vaka serisinde baş tremorunda ortalama iyileşme %87, hastaların %70'inden fazlasında neredeyse tam düzelme olmuştur. Bunlar tek bir merkezin serisine ait ortalamalardır; sonuçlar kişiden kişiye değişir.
Botulinum toksini mi DBS mi daha iyi?
Farklı araçlardır. Botulinum toksini enjeksiyonları özellikle distonik bileşen varsa yardımcı olabilir; ancak etkisi birkaç ay sonra geçer, tekrarlanması gerekir ve duruşa tremordan daha güvenilir biçimde yardım eder. DBS, enjeksiyonların yetersiz ya da kısa süreli yarar sağladığı durumlarda düşünülür.